KABIZLIK

NORMAL DIŞKILAMA SÜRECİ

Çocukhastalıkları ile ilgilenen branşlarda poliklinik hastalarının %3 ila%30’unu kabızlık va kaka kaçırma şikayeti olan hastalar oluşturur.  Genelde başvuru anında sorun ileri bir hal almıştır.

Sorun üzerinde durmadan önce dışkılama ile ilgili vucutta gelişen normal süreç üzerinde durmak isterim.

Normal bir dışkılama için;

1. Barsak içeriğinin kalın barsaktan barsağın son kısmına taşınması,
2. Belli aralıklarla dışkılamanın gerçekleşmesi,
3. Dışkılamalar arasında da barsak içeriğinin vucutta tutulabilmesi gerekir.

Bu üç aşamadan herhangi birinin yapısındaki veya çalışmasındaki kusur diğer bileşenleri de etkiler.

Besinin ağızdan alınmasıyla tüm sindrim sisteminde karışık bir süreç de başlar.  Kalınbarsak hareketlerini en çok yeme işlemi uyarır. Bunu bebek bakımı yapanya da bebekle ilgilenen herkes çok iyi bilir. Yemek yendikten 10  dakikasonra başlayan bağırsaktaki sağma ve kasılma hareketleri 30-40 dakikakadar devam eder. Bu süre yemeğin içeriğine göre değişir.

Buhareketlerin yavaş olması ya da sürenin uzaması kalın barsakta suemilimini arttırır. Bağırsak içeriğinin kendisi de geçtiği tümseviyelerde kitlesinin etkisiyle kasılma ve sağma tarzı harekerlereneden olur.

Kontrollübir dışkılama için makat bölgesindeki kas ve sinirlerin çalışmasındabir sorun olmaması gerekir. Tüm bunların yanında karın ön duvarındakikaslar da önemli rol alır. Özellikle makatı çevreleyen ve asan 3 adetkas grubunun -ki bunlardan bir kısmı kişinin kendi isteğiyle bir kısmıda istek dışı kasılmaktadır- çalışması büyük önem taşır. Makatın sonbölümünde o bölgedeki içeriğin katı, sıvı ya da gaz olduğunu ayırtedebilen bir bölge de bulunmaktadır.

Kalınbarsağın son kısmındaki gayta ile oluşan basınca yanıt olarak istemdışı kasılı durumda bulunan iç makat kasını gevşetir. Normal dışkılamaanında istemli çalışan dış makat kası gevşer ve dışkılama olayıgerçekleşir. O anda dışkılama yapılması istenmiyorsa dış makat kasıkasılarak dışkılama engellenir. Bu bir süre devam eder. Dışkınınyukarıdan gelmeye devam etmesi ve kasılma durumunun uzaması kaslarıyorar bu durumda dışkılama istenmese de gerçekleşir. Katı dışkınınkontrolü için istemli çalışan dış makat kası çok gerekli değildir. İçkas bu görevi rahatlıkla tek başına yerine getirebilir.

Dışkılamanınbaşlaması için makattan önceki son barsak bölgesinin en az dörttebirinin gayta ile dolu olması gerekir. Bu bölge normalde boştur.Depolama görevi görür ve dışkılama sırasında itme görevi görür.Çocuklarda bu bölüm yeterince geniş olmadığı ve işlevsel olmadığı içingayta tutulaması zorlaşır ve dışkılama daha kolay gerçekleşir.

Çocuklarınbüyük kısmında dışkı kontrolü 6-18 aylar arasında gerçekleşir. Yaşlabirlikte barsak geçiş zamanı uzadığından çocukların günlük dışkılamasayısı da azalır.  

Barsak geçiş zamanı

• 3 aylık bir bebekte 8 saat iken
• 4-24 aylarda 16 saate
• 3-13 yaşlarda 26 saate çıkar.
• Yetişkinde ise 30-48 saattir.

      Yenidoğanbir bebeğin ilk hafta içindeki dışkılama sayısı günlük 1-9 arasındaiken, 1-4 yaş arasındaki çocukların %85’inde bu sayı günde bir ya daiki günde birdir.

KABIZLIK

Kabızlıken basit tanımlama ile dışkılama sıklığı göz önüne alınmaksızındışkının sert olmasıdır. Öncelikle belirtmek gerekir ki kabızlığıntanımı konusunda hekimler arasında da tam bir görüş birliği yoktur.Bazen bir annenin çok mutlu olduğu bir dışkılama düzeni başka birannenin şikayetine neden olmaktadır. Dışkılama düzeni her çocuktafarklılık göstermektedir. Kabızlık genellikle çocuğun beslenmedüzeninde köklü değişimlerin olduğu

• Anne sütünden ek gıdalara geçiş gibi- dönemlerinde gözlenmektedir.
• Gözlemlenenbaşka bir yaş grubu da okul çağı çocuklardır. Maalesef ülkemizdeilkokul çağındaki çocuklar bilindik hijyenik kaygılarla genel okultuveletlerini kullanmak istememektedir. Bu da kabızlığa zemin hazırlar.
• Yenidoğan ve süt çocukluğu döneminde bezden kaynaklanan pişikler kabızlığa neden olabilmektedir.

Son zamanlarda güncellik kazanan görüşler ışığında kabızlık tanısı için şu kriterler aranır:

1. Çocuğun haftada 3’ten az dışkılaması,
2. Çocuğun her 4 dışkılamadan birinde ağrı çekmesi veya aşırı şekilde ıkınması,
3. Her 4 dışkıdan birinde dışkının sert ve parça parça şekilde olması,
4. Çamaşır kirletme olsun veya olmasın barsak son kısmında dışkı olması.

Saydığımız kriterlerden en az ikisinin uzun süre bir arada olduğu çocuklarda kabızlık olduğu söylenebilir.

Kabızlık

• beslenme yetersizliği olan çocuklarda sık karşımıza çıkar.
• Gene aşırı inek sütü ile beslenen ve
• yeterince sulandırılmamış mamalarla beslenen çocuklarda da görülür.
• Ayrıcavucut salgılarının koyulaşmasıyla bulgu veren kistik fibrozis, pankreasyapısal anomalileri, doğumsal mide çıkışı darlığı gibi hastalıklardadışkının yapısı normal değildir.
• Bazı sinir sistemi ve kas hastalıklarında idrar yolları sorunları ile birlikte dışkılama sorunları da bulunur.
• Bazı solunum yolu hastalıkları, vucut iyon dengesi bozuklukları,
• sepsis dediğimiz yaygın vucut iltihabı ve
• özellikle guatr hormonları yetersizliği durumlarında kabızlık görülebilir.
• Yenidoğanlarınbir kısmında genelde belli bir nedene bağlı olmaksızın ilk kakayapışkan bir tıkaç şeklini alabilir ve dışkılama güçlüğü yaratabilir.
• Çocuklukçağının nadir görülen ancak çok ciddi takip ve tedavi süreci gerektirenbarsak sinir hücrelerinin gelişmemesi ile karakterli Hirschprunghastalığında uzun süreli, inatçı kabızlık şikayeti bulunur.
• Çocuklardakullanılan bazı ilaçlar da kabızlığa neden olabilir. Kodein içerenilaçlar, bazı antigripal işaçlar, sara için kulalnılan ilaçlar gibi

FONKSİYONEL KABIZLIK

Kabızlığınçok sayıda nedeni olmasına karşın fonksiyonel kabızlık en sık görülenkabızlık türüdür. Dışkılama ve kalın barsak işlev bozukluğuşeklindedir. Kabızlığı açıklayacak yapısal, sinirsel veya başka birneden bulunmaz. Bu durum önemsenmezse veya yanlış yöntemlerle tedaviedilmeye çalışılırsa kaka kaçırma şeklinde ciddi sorunlara yolaçabilir.

Sorunkısır döngü ile katlanarak artar. Kabızlık, barsağın tam boşalamamasınave genişlemesine neden olur. Bu da barsağın boşaltıcı sağmahareketlerinin azalmasına yol açar. Sonuçta kabızlık daha da artar.

Bazıaraştırmalar tuvalet eğitiminin sırasında ailenin aşırı kuralcı vebaskıcı davranışı çocukta bir baş kaldırıya neden olabileceği, bunun dakabızlık ve kaka kaçırma ile sonuçlanabileceğini ortaya koymuştur. Aynışekilde kabızlığı olan ve kaka kaçıran çocuklarda ciddi psikolojiksorunlar görülebilmektedir.

• Kronik kabızlık çocukların %25’inde 1 yaştan önce başlar.
• Şikayetlerin ortaya çıkması 2-4 yaş arasındadır.
• İlkyaşlarda başlıca şikayet dışkılama sırasında ağrı olmasıdır. Ağrılıdışkılama çocuk tarafından kalça kaslarını kasarak engellenmeyeçalışılır. Bunun sonucunda makatın hemen gerisinde sürekli dışkıbirikir.

Fonksiyonel kabızlık bu nedenle çocuğun dışkılama ihtiyacını istemli veye istemsiz olarak bastırması şeklinde tanımlanabilir.

Barsakdüzenli şekilde boşaltılamadığı için genişler, gerginliğini kaybeder,gerilmeye karşı duyarsızlaşır. Öyle bir zaman gelir ki normaldışkılamayı hissetmek için çok daha fazla hacme gereksinim duymayabaşlar. Böylece barsak içinde daha fazla gayta birikir. Dışkı barsaktauzun süre kalır. Bu nedenle sertleşir. Gerilen barsak artıkduyarsızlaşır. Dışkılamayı önleyici iç kas görevini yapamaz hale gelir.Kabızlık olgularının %70’inde görüldüğü gibi kaka kaçırma, çamaşırıkirletme olayı görülür.

Kakakaçırma daha çok çocuğun aktif olduğu öğleden sonra ve akşamlarıgörülür. Çocuğa bu durumun nedeni sorulduğunda genellikle kakamıngeldiğinin farkında değildim cevabı alınır. Bu cevap tamamen doğrudur.Çünkü duyarlılığını kaybeden dışkılamayıcı önleyici kas yapısı artıkgörevini yapamaz olmuştur.

Kaka kaçırma

• 4-6 yaş arasında %1.3-2.8 oranında görülür.
• 7-11 yaş arasında  bu oran %1-2’dir.
• Kaka kaçırma şikayeti olan çocukların %63’ünde önceki dönemlerde ağrılı dışkılama öyküsü vardır.
• Gene kabızlık şikayeti olan çocukların %60’ında uzun süreli karın ağrısı sorunu vardır.
• Ayrıca kabızlık çeken çocukların 3’te 1’inde gece, 5’te 1’inde gece ve gündüz idrar kaçırma vardır.
• % 10’unda tekrarlayan idrar yolu iltihabı da görülmektedir.
•  

Hastalığın tedavisine başlanmadan önce mevcut durumun ortay konması büyük önem taşır. Bu nedenle;

• Kabızlığın ne zaman başladığı
• Dışkının kıvamı
• Dışkılama sıklığı
• Ağrılı olup olmadığı
• Çamaşır kirletmenin olup olmadığı ve miktarı ve sayısı
• Daha önce uygulanan tedavi yöntemleri
• Kullandığı ilaçlar

            mutlaka sorgulanır.

Muayenede karında sol alt karın bölgesinde sertleşmiş ve birikmiş dışkıya ait kitle ele gelir.

Belinalt kısmı ve kuyruk sokumu bölgesi kemik yapıların muayenesi sinirsistemini ilgilendiren sorunları ortaya koymada önemlidir.

Makatınyerleşimi önemlidir. Bazı makatın doğumsal olarak yanlış yerleştiğihastalar çok uzun yıllar sonra kabızlık şikayetiyle gelebilmektedirler.Bu rahatsızlık kızlarda daha sık görülür. Makatın önde yerleştiğiçocuklarda makatın tam arka kısımda bir cilt katlantısı görülebilir. Bukabızlığa neden olabilir. Aileler bunu genellikle hemoroid ya da memeolarak tariflerler. Ancak çocuklarda hemoroid çok nadir görülür.Çocuğun ıkanması istenerek makatın hareketi izlenir.

Ayrıca çatlak, fistül, abse, nadir de olsa hemoroid gibi kabızlığa neden olabilecek oluşumlar saptanabilir.

Makatınparmakla muayenesi tanı aşamasında önemlidir. Bazı durumlarda makatıniçine doğru büyüyen tümöral kitlelerin tanısı parmak muayenasi ilekonulabilir. Makatın kasılma gücü ve makatın yapısı muayene ileanlaşılır.

Tanıda karın filmi, ilaçlı karın filmi, utrasonografi ve manometriden de yararlanılır.

TEDAVİ:

Tedavi nedene yönelik yapılır. Yapısal yani anatomik veya işlevsel sorunun giderilmesi ile hastanın şikayeti ortadan kalkar.

Hastanın makatında darlık varsa genişletme yapılır.

Önde yerleşimli makatlarda ameliyatla makat arkaya alınır.

Makattaçatlak bulunan hastalarda ılık oturma banyosu ve makat bölgesiniuyuşturan pomadlar tedavide kullanılır. Çünkü çatlağı olan çocuk ağrınedeniyle kakasını tutar ve kabızlığa neden olur.

Beldekiomur kemiklerinden dışarı keseleşme şeklinde görülen meningomiyoloselhastalığında makat kasları devamlı kasılı durumda olduğu için barsakboşalamaz. Bunun için lavman denilen boşaltıcı maddeler makattan içerisıkılarak dışkılama sağlanır.

Fonksiyonel Kabızlığın Tedavisi:

Öncelikle kabızlık şikayetiyle doktor getirilen her çocuğun şikayeti önemsenmelidir.

Hastanın ağrı-kabızlık-ağrı döngüne girmesine izin verilmemelidir.

Başlangıçtedavisi çok kolay olan bu hastalıkta seyrin uzaması yani kronikleşmesihasta ve ailesinin sıkıntılarını arttırmakta ve tedavisini uzatmaktadır.

Tedavinin ana hatları şöyledir:

·         Çocuklarının neden kabızlık çektiği ailelere anlatılır.

·         Tedavi programına uyduğu taktirde sorunun düzeleceği mesajı verilerek aile cesaretlendirilir.

·         En başta barsaklarda birikmiş, taşlaşmış dışkının temizlenmesi şarttır.

·         Daha sonra diyet ve ilaçların yardımı ile barsak düzene sokulur.

·         Eğitimle dışkılama alışkanlıklarına yön verilir.

·         Tedavide kullanılan ilaçlar en aza indirgenir.

Alınangünlük sıvı miktarı arttırılmalı, mama ile beslenen yenidoğanlarınmamalarında su miktarı uygun düzeyde yeniden ayarlanmalı, mama içineküçük miktarda zeytinyağı eklenmelidir.

Dahabüyük çocuklarda sıvı alımının arttırılmasına ek olarak sebze vekabuklu meyve alımı sağlanmalıdır. Alınan inek sütü miktarı, muz,peynir, yoğurt miktarı azaltılmalıdır.

Öncelikle magnezyum ve sorbitol içeren lavmanlar ya da gliserin içeren fitillerle barsağın son kısmı boşaltılır.

Tedavidemineral yağlar, magnezyum ve sorbitol içeren solüsyonlar ağızdanverilir. Etkinlikleri barsakların daha yavaş çalıştığı gece yatmadanönce verilirse daha fazladır. Doz hastadan hastaya değişir.

Hastalaraylık kotrollere çağrılır. Kontrollerde ilaç dozu ayarlanır. Arzuedilen hergün dışkılamadır. Haftada 3 ten fazla dışkılama ve gaytakaçırmanın sona ermesi tedaviye yanıtı gösterir. Ancak tedavi 3-6 aydevam etmelidir. Daha uzun da sürebilir. Tedavinin aksatılmasısorunları daha yoğun bir şekilde geri getirir.

Uzun süreli takiplerde beş yaşından büyük çocukların

·         %50-60’ında kalıcı bir başarı elde edilir.

·         %30’unda önemli ölçüde başarı sağlandığı görülür.

·         Hastaların %21’i sürekli olarak laksatif kullanmak zorunda kalır.

·         Kabızlığı düzelen olguların %20-40’ında 5 yıl içinde şikayetler tekrarlamaktadır.

·         Ciddi davranışsal sorunu olan çocuklar tedavileri sırasında çocuk psikiatrisinden yardım alınır.

nuriye bizimkide 2,5 aylıkken başladı o dönemde oluyomuş internette aradım hep cıvık olurdu bağırsaklar düzen girince geçiyormuş 5 gün kaka yapmdığını da biliyom ama şimdi endişeleniyorum yani 1-2 ay geçti ve koyu muhallebi gibi yeşil yedikleri okadar etkilermi acaba?

eski yazıları okudum çok yiyo demiş. ama bizimki çok değil ki...